Anfield, Old Trafford, Stamford Bridge. Chyba żadnemu fanowi piłki nożnej nie trzeba objaśniać tych nazw. Legendarne stadiony, domy najlepszych drużyn, prawdziwe świątynie futbolu. Co łączy je wszystkie? Lata temu, pierwsze projekty tych stadionów stworzył jeden człowiek! Archibald Leitch zapisał się w historii jako człowiek, który zbudował piłkarską Wielką Brytanię. Oto jego krótka biografia.
Archibald Keir Leitch urodził się 27 kwietnia 1865 roku w Glasgow i przez pierwsze 34 lata życia nie był związany z piłką. Został architektem, lecz skupiał się na budowaniu fabryk, przede wszystkim herbaty na Cejlonie, a także w rodzinnej Szkocji. Jego kontakty z futbolem ograniczały się do bycia fanem tego sportu aż do roku 1899, który w karierze Leitcha okazał się przełomowy.
Najpierw zatrudniło go Kilmarnock, budujące swój Rugby Park, a zaraz potem zgłosili się Rangers, czyli zespół, któremu Leitch kibicował. Zgodził się podjąć tego działania bezpłatnie, po części z sympatii dla Rangersów, po części w nadziei na zdobycie dobrej reputacji. Był to ogromny projekt, mający pozwolić „The Gers” rywalizować z sąsiadami z Celtic Park. Niedziwne więc, że kiedy Leitch mu podołał, jego reputacja poszybowała w górę.
Był to też efekt kilku czynników. Po pierwsze, z czysto architektonicznego punku widzenia, Leitch był idealny do budowy stadionów. Przez lata specjalizując się w budowach fabryk, znał się na projektowaniu konstrukcji tanich, szybkich do wybudowania i funkcjonalnych, a to było priorytetem klubów piłkarskich, niemających jeszcze w tamtym okresie nieograniczonych środków. Po drugie sam Archibald zauważył, że na rynku budownictwa piłkarskiego po prostu nie ma żadnej konkurencji! Wkrótce otworzył się na Anglię, projektując jedną z trybun na Bramall Lane w Sheffield.
Jego kariera nabrała rozpędu, lecz bardzo szybko zderzył się ze ścianą. W 1902 roku widział bowiem na własne oczy, jak jego stadion się wali, zabierając ze sobą 25 ludzkich żyć. Katastrofa na Ibrox Park podczas meczu Szkocji z Anglią, była jedną z najgorszych, jakie wydarzyły się w piłce nożnej. Choć jeszcze przed meczem dochodziły głosy o wahaniach konstrukcji West Tribune, a sam Archibald Leitch zbadał ją i wyraził wątpliwości co do maksymalnej pojemności trybuny. Ibrox tamtego dnia było jednak pełne, a trybuna runęła.
Tragedia ta niemal skreśliła karierę Leitcha jako architekta piłkarskich stadionów. Niemal, bo sam Archibald nie poddał się i nakłonił Rangers do dania mu drugiej szansy. Wykorzystał ją.
Przeprojektował taras, wymyślając zupełnie nową metodę budowy trybuny piłkarskiej. Zamiast drewnianych słupków i szyn, które do tej pory wystarczały do tworzenia barier przeciwzgniatających, Leitch zaprojektował barierę z rur stalowych, którą można było przykręcić do stalowych szyn biegnących pod betonem, aby zwiększyć wytrzymałość. Był tak przekonany do tego rozwiązania, że w 1906 roku opatentował to pod nazwą „Ulepszony sposób budowy tarasów i ich akcesoriów na boiskach piłkarskich i innych obiektach sportowych”.
Metoda ta stała się kultowa, co widać choćby na dwóch innych postawionych przez niego stadionach. Stamford Bridge oraz Craven Cottage.
Ostatecznie przez wiele lat jego firma podejmowała się kolejnych zleceń, monopolizując rynek budowy stadionów piłkarskich. Jeśli z angielskimi boiskami kojarzą wam się typowe prostokątne stadiony, o ostro ściętych końcach trybun i stalowych podporach to właśnie dzięki nurtowi architektonicznemu, zaczętemu przez Archibalda Leitcha.
Lista stadionów, przy których pracował? Anfield, Highbury, Ayresome Park, Bramall Lane, Celtic Park, Craven Cottage, Deepdale, Ewood Park, Fratton Park, Goodison Park, Hampden Park, Ibrox Park, Hillsborough, Molineux, Old Trafford, Selhurst Park, Stamford Bridge, Villa Park czy White Hart Lane. A to tylko te bardziej znane.
Oczywiście dziś ciężko jest podziwiać nam jego dzieła na żywo. Choć pewna myśl w budowie stadionów przetrwała i znalazła swoich następców, a typowo brytyjskie „kwadraciki” znacznie odróżniają się od nowoczesnych stadionów jak choćby Etihad, to oryginalnych budowli pozostało tylko kilka. Craven Cottage wciąż ma oryginalną trybunę z 1905 roku, a betonowy rdzeń trybuny na Anfield, co prawda jest tam do dziś, lecz zagrzebany pod wieloma renowacjami i rozbudowami. Dwie inne trybuny Leitcha, znajdujące się na Goodison Park wkrótce przestaną istnieć. Nietknięte fragmenty jego stadionów wciąż są na Fratton Park, Selhurst Park, Hillsborough i dwóch szkockich stadionach, Pittodrie oraz Dens Park. Wkrótce jednak i one zostaną poddane unowocześnieniu.
Oby więc skończyły jak fragment Roker Park, kultowego stadionu Sunderlandu, zburzonego w 1998 roku. Umieszczone w muzeum na nowym stadionie. Futbol bowiem cały czas idzie do przodu i iść w tym kierunku powinien. Lecz nie po trupach własnej historii, a z należnym do niej szacunkiem.
Dlatego też warto pamiętać o Archibaldzie Leitchu. Człowieku, który zbudował piłkarskie wyspy brytyjskie.
Futbolowa Rebelia 
Dodaj komentarz